Speciaal hoger beroepsonderwijs

Zoals we allemaal weten bestaat er speciaal onderwijs voor kinderen in zowel de leeftijdscategorie van de basisschool als die van de middelbare school. En dat is goed, want op die manier is er een doorlopende leergang. Nu is er een kleine maar toch significante groep leerlingen in het speciaal basisonderwijs met een hoog uitstroomprofiel, zoals vwo. Een deel daarvan stroomt door naar een reguliere vwo en een ander deel doet dat in het voortgezet speciaal onderwijs. Het idee is dat ze vervolgens voorbereid zijn op alles wat daarna nog komt. Daarom bestaat er geen speciaal onderwijs binnen het (v)mbo, hbo en ook niet op universitair niveau. Ik denk dat dat een gemiste kans is.

Gemiste kansen

Zo ken ik een hoop volwassenen voor wie het onderwijssysteem niet goed gewerkt heeft, omdat het onderwijsaanbod niet doorlopend aan heeft gesloten op hun onderwijsbehoefte. Dit zijn, onder andere, mensen met hoogbegaafdheid en/of autismespectrumkwaliteiten. Daar zijn mensen bij die alsnog goed terecht zijn gekomen, in feite ondanks het onderwijs. Maar er zijn er ook bij die de maatschappij heel veel te bieden hebben, maar nu alsnog in de bijstand zitten of in een functie waarin ze onderpresteren. Dat zou anders gelopen zijn als het onderwijssysteem ook voor hen gemaakt zou zijn.

Onderpresteren en de fixed mindset

Neem nou mijzelf. Als hoogbegaafd kind met autismespectrumkwaliteiten en een motorische stoornis deed ik het in het speciaal basisonderwijs een heel stuk beter dan in het regulier. In het voortgezet regulier onderwijs leek het ook goed te gaan, maar ik was daar wel zwaar aan het onderpresteren. Daardoor zijn mijn executieve functies niet ontwikkeld op de middelbare school. Alles was namelijk veel te makkelijk voor mij, dus kreeg ik negens en tienen zonder, bijvoorbeeld, te hoeven plannen of samenwerken. Daarbovenop raakte ik er zo aan gewend dat alles wat ik deed beloond werd met een hoog cijfer, dat ik ging geloven dat het normaal is om dingen meteen te kunnen. En dat dat ook betekent dat als iets niet meteen goed lukt, dat je het dan dus ook niet kunt. Kortom, ik ontwikkelde de fixed mindset in plaats van de growth mindset, waar Carol Dweck zulke mooie boeken over heeft geschreven.

Executieve functies

Dat ik mijn diploma's van de middelbare school min of meer in mijn schoot geworpen heb gekregen, heeft ertoe geleid dat ik niet goed voorbereid was op het hoger beroepsonderwijs. Daardoor is het nu al vijf keer gebeurd dat ik vast ben gelopen in een hbo-opleiding. In 1996 was dat bij de opleiding medisch beeldvormende en radiotherapeutische technieken aan Hogeschool Haarlem. In 1997 bij de hogere informatica-opleiding aan de Hogeschool van Amsterdam en in 2018, 2019 en 2020 bij de pabo-opleidingen van Hogeschool iPabo en Hogeschool InHolland. Wel is het gelukt om bij de iPabo meteen in het eerste jaar mijn propedeuse te halen. Zelfs in één moeite door, met hoge cijfers, zonder herkansingen. Dat was een enorme overwinning waar ik nog steeds heel trots op ben. Dat dat wel lukte komt doordat de iPabo in 2017 nog een propedeusejaar hanteerde waarbij ik kon functioneren op dezelfde manier als ik geleerd had op de middelbare school: al het werk uitstellen tot de dag van de deadline en dan in één ruk door alle vakdossiers uittikken, inleveren en er hoge cijfers voor halen. Daarna kwam het nieuwe curriculum dat juist een zwaar beroep doet op de executieve functies die bij mij onderontwikkeld zijn.

Maatwerkoplossing

Inmiddels heeft Hogeschool iPabo een maatwerkoplossing voor mij bedacht. In feite denken ze lekker out-of-the-box, zoals hoogbegaafden doen, want ze hebben geregeld dat ik mee mag doen aan het OntwikkelDoor-traject. Het helpt ongetwijfeld dat de persoon die deze oplossing voor mij bedacht heeft, zelf hoogbegaafd is en hoogbegaafde kinderen heeft.

Hoe mooi zou het zijn geweest als er voor mij een doorlopende leergang had bestaan vanaf de basisschool tot en met het hbo? Dus maatwerk van begin tot eind? Dat zou een hoop frustratie hebben gescheeld. En een hoop verspilde energie, tijd en geld. Dan zou ik als kind niet zo'n haat-liefdeverhouding met het onderwijs hebben gehad, en zou ik waarschijnlijk direct na de middelbare school al voor de pabo hebben gekozen. En dan zou dat allemaal ook gewoon gelukt zijn binnen de tijd die daar normaal gesproken voor staat. Wellicht zelfs sneller en/of met meer diepgang.

Conclusie

Daarom zou ik het mooi vinden als er zoiets zou komen als speciaal beroepsonderwijs op alle niveaus en speciaal universitair onderwijs. Want ik zou lang niet de enige zijn die daar goed mee geholpen zou zijn.

Gepubliceerd op 3 december 2021, Wereld Gehandicaptendag