l

Afbeelding: Kinderen voor kinderen 7: Lom kind (aanrader!)

Mijn herziene visie op speciaal onderwijs

In augustus 2020 heb ik een artikel gepubliceerd op mijn weblog over mijn visie op speciaal onderwijs. Die was op dat moment ietwat ongenuanceerd dankzij de ervaringen die ik als kind heb opgedaan op een voormalige LOM-school in Amsterdam Noord. Inmiddels heb ik ruim twee jaar gewerkt in het regulier onderwijs en gezien wat er met kinderen gebeurt als ze aan de bovenkant of onderkant niet in het reguliere systeem passen. Doordat de klassen te groot zijn om ze de aandacht te kunnen geven die ze nodig hebben om vooruit te komen. En inmiddels begrijp ik ook waarom ouders en/of scholen zelf dan opteren om die kinderen richting speciaal onderwijs of onderwijs voor meer begaafde leerlingen te sturen. In mijn kindertijd had het tweede een betere optie geweest, maar ik kan niemand kwalijk nemen dat dat op dat moment niet duidelijk was. Doordat er nog maar zo weinig bekend was over hoogbegaafdheid in die tijd. Daarnaast ben ik dubbel belast en heb ik ook asperger, dus dan is het helemaal een zoekplaatje.

De leerkracht waar ik als kind bij in de klas heb gezeten op die toenmalige LOM-school heb ik al lang en breed vergeven en ze helpt me nu mijn weg te vinden in de onderwijswereld. Hoe lief is dat.

In feite beschreef ik in dat eerdere artikel een ideale wereld, waarin we nou eenmaal niet leven. Zo schreef ik het volgende:

Zwarte schapen

Voor mijn gevoel creëer je zwarte schapen wanneer je een kind met leerlingenvervoer naar een speciale school buiten de eigen buurt brengt. Want de buurtkinderen zien dat dat kind anders is dan zij en concluderen daar uit dat dat kind er niet bij hoort. In mijn beleving bestaat dat gevaar er ook al wanneer je kinderen in het regulier onderwijs scheidt van de andere kinderen door ze in een speciale klas te zetten. Het maakt dan niet uit of dat een zorgklas of een plusklas is: de andere kinderen in de school weten dat de kinderen uit dat speciale klasje er niet bij horen.

Integreren door middel van differentiëren

Het is mijn overtuiging dat het mogelijk is om kinderen met speciale onderwijsbehoeftes daar in te voorzien zonder ze te scheiden van de kinderen die zulke onderwijsbehoeftes niet hebben. Zolang een school over voldoende personeel beschikt, lukt dat prima. Dan kunnen de klassen namelijk relatief klein worden gehouden en dan is er per klas meer dan één onderwijsprofessional aan het werk met de kinderen. Dat sommige kinderen zo nu en dan apart gaan zitten met bijvoorbeeld een onderwijsassistent, intern begeleider of onderwijsspecialist lijkt mij geen probleem. Want die kinderen maken dan nog steeds onderdeel uit van de klas en horen er dus bij.

Sleutelzin hierin is: "Zolang een school over voldoende personeel beschikt, lukt dat prima." Met de huidige personeelstekorten in het onderwijs is dit een utopie.

En dan is er dit stukje:

Voorbereid op het volwassen leven

In het volwassen leven leeft iedereen met elkaar. Zowel de mensen die aan de maatschappelijke normen voldoen, als de mensen die een beetje anders zijn. Om te zorgen dat kinderen die een beetje anders zijn, uitgroeien tot volwassenen die weten hoe ze zich moeten verhouden tegenover de rest van de gemeenschap, kun je ze het beste van jongs af aan binnen die gemeenschap plaatsen. Want hoe moeten ze daar anders mee om leren gaan? Binnen het speciaal onderwijs wordt daar wel aandacht aan besteed, door kinderen mee te nemen de maatschappij in. Dat is in mijn optiek niet voldoende.

Ook dit was vooral gebaseerd op wat ik zelf als kind heb meegemaakt op een LOM-school. Dat is zo'n vijfendertig jaar geleden. Er is in de tussentijd heel wat veranderd in zowel het regulier als het speciaal basisonderwijs. Dus ik had eigenlijk eerst op onderzoek uit moeten gaan en niet zomaar iets moeten roepen. Mea culpa.

Tot slot:

Soms gaat het niet

Uiteraard begrijp ik dat sommige kinderen niet kunnen functioneren binnen regulier onderwijs. Dat het voor henzelf of voor hun omgeving teveel problemen oplevert. Hierbij denk ik wel aan extreme situaties, waarbij de veiligheid van de kinderen in het geding komt. Een kind dat andere kinderen fysiek gewelddadig toetreedt, kun je niet verantwoord tussen die andere kinderen zetten. Wel zeg ik ook in dat geval dat het streven moet zijn om ook die kinderen zo ver te krijgen dat ze wel veilig met, om het maar even zo te noemen, gewone kinderen kunnen zijn. Ik accepteer dat dat doel in sommige gevallen niet haalbaar is.

Ook bij dit stukje was ik iets te optimistisch over wat er in de huidige onderwijswereld met de huidige hoeveelheid aan personeel haalbaar is. Ik heb inmiddels zelf gezien hoe zowel het kind zelf, als de klasgenoten als de leerkracht het onnodig moeilijk krijgen doordat regulier onderwijs niet aansluit op wat het kind in kwestie nodig heeft. En ik heb genoeg verhalen gehoord over hoe zo'n kind weer helemaal op kan bloeien wanneer je het verder laat gaan in het speciaal onderwijs of onderwijs voor meer begaafde kinderen.

Conclusie

Het is vaak helemaal geen slecht idee om een kind over te laten stappen van regulier naar speciaal of (hoog)begaafdheidsonderwijs. Uiteraard blijf ik het belangrijk vinden om heel goed te kijken wat er precies nodig is. En dit regelmatig, op zijn minst jaarlijks, te herevalueren.

Gepubliceerd op 19 september 2021