Grenzen

Aangezien grenzen een belangrijk thema vormen in mijn leven, schrijf ik er bij deze een weblogartikel over. Een uitspraak die mij altijd bij zal blijven werd ergens tussen 1988 en 1992 tegen mij geuit door mijn toenmalige leraar Nederlands en Geschiedenis op de Prins Willem Alexander-MAVO in Purmerend. Hij zei: "Jij kent je grenzen niet." Daar had hij op dat moment helemaal gelijk in. Het heeft even geduurd voordat ik kon zeggen dat de uitspraak niet meer van toepassing is op mij. Dat is een vrij recente stap in mijn ontwikkelingsproces geweest.

Mijn grenzen ten aanzien van anderen

Zijn uitspraak van toen had op dat moment vooral betrekking op het niet kennen van mijn grenzen ten aanzien van mijn gedrag jegens anderen. Ik had pas goed in de gaten hoe erg dat geweest is, toen ik in 2015 een interne stage liep op de trainingsafdeling van XS4ALL. Daar kwam ik tijdens het geven van een training een deelnemer tegen die zich tegen mij net zo gedroeg als ik, eind jaren tachtig, begin jaren negentig, op die MAVO had gedaan tegenover de leraren aldaar. Dat was een aardig karma-moment voor mij: wat je uitdraagt krijg je, vroeg of laat, terug. Hiermee wil ik overigens niet zeggen dat ik nooit meer over grenzen van anderen heenga. Ik ben ook maar een mens, en een mens kan zich altijd vergissen. Wat ik vooral wil zeggen is dat ik tegenwoordig doorheb wanneer dat gebeurt. Ofwel door te reflecteren op een situatie die zich heeft voorgedaan, ofwel doordat een ander een duidelijke terugkoppeling geeft. Mijn initiƫle reactie op zo'n terugkoppeling kan zijn dat ik probeer uit te leggen dat mijn intentie anders is geweest. Dat gezegd hebbende ontstaat dan vaak even later in mij de realisatie dat die ander simpelweg gelijk had. Tegenwoordig wacht ik dan met erop terugkomen tot het juiste moment zich aandient. Meer en meer houd ik er rekening mee dat alles zijn tijd en zijn plaats kent.

Mijn grenzen ten aanzien van mijzelf

Al zolang als ik mij kan herinneren wijs ik mensen erop dat het belangrijk is dat ze goed voor zichzelf zorgen. Dat wanneer ze over hun grenzen gaan in hun bereidwilligheid om anderen te helpen, dit ertoe kan leiden dat ze onderuit gaan. Hetgeen uiteraard het tegenovergestelde effect heeft van wat ze willen bereiken: wanneer ze onderuit gaan, kunnen ze helemaal niemand meer helpen. Het frappante blijft dat het zoveel makkelijker is om een ander zo'n advies te geven dan om zo'n advies toe passen op je eigen leven. Hoogstwaarschijnlijk komt dit door het feit dat je zelf te dicht op je eigen leven zit om goed te kunnen zien wat er gebeurt. Je hebt dan simpelweg het overzicht niet. Observeren werkt doorgaans het best van een afstandje. Gelukkig weet ik inmiddels dat je op je eigen gedrag kunt reflecteren door in je hoofd de situatie als een film af te spelen, en het gebeurde zo alsnog als het ware van een afstandje te bekijken. Dit heb ik voor een groot deel geleerd in alle jaren dat ik aan biodanza heb gedaan bij met name Digna, Joanna, Vera, Hellen en Marlie. De lessen op de pabo ten aanzien van leren reflecteren hebben er vervolgens voor gezorgd dat ik niet alleen weet en voel hoe het werkt, maar het proces ook kan verwoorden en deconstueren. Denk aan modellen als de reflectiecirkel van Korthagen, om maar iets te noemen. Of aan de modellen waar ik over gelezen heb in de trainingsboeken van Karin de Galan. Zoals de transactionele analyse en de roos van Leary. Het mooie is dat ik de transactionele analyse later in een overleg op een basisschool terug hoorde komen onder de noemer van de stad van Axen, ofwel de Axenroos. Om terug te komen op het overschrijden van mijn eigen grenzen: ik heb steeds beter door waar mijn grenzen liggen. Wanneer ik over mijn grens dreig te gaan, of wanneer een ander in de buurt komt van mijn grenzen. Gelukkig maar, want daardoor kan ik steeds beter zorgen dat mijn grenzen gerespecteerd worden door zowel mijzelf als door de mensen om mij heen.

Mijn geloof ten aanzien van het overschrijden van je grenzen

Tegenwoordig heb ik de overtuiging dat het structureel overschrijden van je eigen grenzen een direct effect heeft op je lichamelijke gezondheid. Hier zie ik regelmatig eenvoudige bewijzen van terug bij kinderen in de klas. Wanneer het pedagogisch klimaat in een klas voor verbetering vatbaar is, en er dus veel onrust heerst in een klas, kun je aan de gezichten van veel kinderen zien dat ze daar onder te lijden hebben. Dat zijn de kinderen die je dan in je oor komen fluisteren dat ze ineens last hebben van lichamelijke ongemakken als hoofdpijn en misselijkheid. En deze overtuiging gaat verder dan dit. Ik zie namelijk ook dat mensen die altijd klaar staan voor een ander en daarbij regelmatig zichzelf voorbij lopen, nou net de mensen zijn die op latere leeftijd ernstige aandoeningen ontwikkelen. Daar soms zelfs aan doodgaan. Zoals daar zijn: multiple sclerose, fibromyalgie en kanker. Dit heb ik uiteraard niet zelf bedacht. Ik kom steeds vaker mensen tegen die dit geloof uitdragen.

Conclusie

Als je zo in elkaar zit dat je graag anderen helpt, zorg dan vooral heel goed voor jezelf. Want als jij omvalt, kun je er voor niemand zijn. Denk aan de bekende analogie met het zuurstofmasker in het vliegtuig: als je die niet eerst bij jezelf opdoet, dan stik je en stikken de mensen om jou heen ook omdat je ze niet kon helpen.

Gepubliceerd op 12 oktober 2019